Ermənistan hökuməti ayrı-seçkiliklə mübarizə haqqında yeni qanun layihəsini parlamentə təqdim olunması üçün təsdiqləyib. Layihədə cinsi oriyentasiyaya görə ayrı-seçkiliyin qadağan edilməsi də əsaslar sırasına daxil edilib. Bu, əvvəlki qanun layihəsində nəzərdə tutulmayan mühüm dəyişiklikdir.
OC Media-nın məlumatına görə, hökumət oktyabrın 15-də “Bərabərliyin təmin edilməsi və ayrı-seçkilikdən müdafiə haqqında” qanun layihəsini və əlaqəli qanunvericilik dəyişikliklərini təsdiqləyib.
Ermənistanın Ədliyyə Nazirliyi OC Media-ya açıqlamasında bildirib ki, layihədə ayrı-seçkiliyə qarşı qorunan xüsusiyyətlər sırasına cins, irq, rəng, etnik və sosial mənşə, dil, din, siyasi və digər baxışlar, əlillik, yaş, cinsi oriyentasiya, sağlamlıq vəziyyəti və digər şəxsi və sosial hallar daxildir.
2017-ci ildən Ədliyyə Nazirliyində hazırlanan və iki il əvvəl ictimai müzakirəyə çıxarılan ilkin layihədə cinsi oriyentasiya ayrıca qeyd edilməmişdi. Bu çatışmazlıq vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları və LGBTİ+ fəallarının tənqidinə səbəb olmuşdu. Fəallar LGBTİ+lərin Ermənistanda siyasi məqsədlər naminə tez-tez hədəfə çevrildiyini bildirirdilər.
Ermənistan Konstitusiyasında ayrı-seçkiliyin qadağan olunmasına baxmayaraq, ölkədə müxtəlif ayrı-seçkilik formalarını əhatə edən vahid hüquqi çərçivə və effektiv müdafiə mexanizmləri indiyədək mövcud olmayıb. Bu səbəbdən insan hüquqları təşkilatları on ildən artıqdır ki, hərtərəfli ayrı-seçkiliklə mübarizə qanununun qəbulunu tələb edirlər.
Qanun layihəsi ayrı-seçkiliyin müxtəlif formalarını qadağan etməyi nəzərdə tutur. Buraya insanın birbaşa və ya dolayı yolla ayrı-seçkiliyə məruz qalması, ayrı-seçkiliyə görə təqib edilməsi, başqalarının ayrı-seçkiliyə təşviq olunması və insanların ayrı-seçkilik əsasında bir-birindən təcrid edilməsi daxildir.
Sənəddə bir şəxsin eyni vaxtda bir neçə xüsusiyyətinə görə ayrı-seçkiliyə məruz qalması da nəzərə alınır. Məsələn, qadın həm cinsinə, həm də əlilliyinə görə ayrı-seçkiliklə üzləşə bilər. Layihənin mühüm müddəalarından biri ayrı-seçkiliyə məruz qalan şəxslərin mənəvi zərərə görə kompensasiya tələb edə bilməsidir. Bu imkan həm dövlət qurumları, həm də özəl şəxslərlə münasibətlərdə tətbiq oluna bilər.
Sənədə əsasən, Ermənistanın İnsan Hüquqları Müdafiəçisi ölkədə bərabərlik və ayrı-seçkiliyə qarşı mübarizə üzrə milli qurum kimi müəyyənləşdiriləcək. Qurum şikayətləri araşdırmaq, qanunun icrasına nəzarət etmək və bərabər rəftarın təşviqi ilə bağlı tövsiyələr vermək səlahiyyətləri əldə edəcək. Müəyyən şərtlər daxilində zərərçəkmiş şəxsin yazılı razılığı ilə məhkəməyə müraciət etmək də mümkün olacaq. Bundan əlavə, vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin və müstəqil ekspertlərin iştirak edəcəyi Ayrı-seçkilik Məsələləri üzrə Şuranın yaradılması nəzərdə tutulur.
Bununla belə, layihədə LGBTİ+ hüquqları baxımından mühüm boşluqlar qalır. Belə ki, cinsi oriyentasiya qorunan əsaslar siyahısına daxil edilsə də, gender kimliyi ayrıca göstərilməyib. Ailə vəziyyəti də açıq şəkildə qorunan əsaslar sırasına daxil edilməyib. Bu isə xüsusilə transların hüquqi müdafiəsi baxımından qeyri-müəyyənlik yaradır.
Pink Armenia təşkilatının 2025-ci il üzrə hesabatına görə, il ərzində LGBTİ+lərə qarşı 56 hüquq pozuntusu halı sənədləşdirilib. Bu halların hamısında cinsi oriyentasiya və ya gender kimliyi əsasında ayrı-seçkilik qeydə alınıb. Sənədləşdirilən halların 30-u ailədaxili zorakılıqla bağlı olub. Zərərçəkmişlərdən yalnız 8-i hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edib. Təşkilat bunu polisə etimadsızlıq, şikayətlərin effektiv araşdırılmaması və zorakılığın təkrarlanmasının qarşısını alan mexanizmlərin yetərsizliyi ilə əlaqələndirir.
Hesabatda LGBTİ+lərə qarşı fiziki və psixoloji zorakılıq, təhdid, şantaj və əmək hüquqlarının pozulması halları da qeydə alınıb. Üç halda şəxslər cinsi oriyentasiyaları və ya gender kimliklərinə görə işə qəbul edilməyib və ya işdən çıxarılıblar.
Transların hüquqi tanınması da ölkədə həllini gözləyən problemlərdən biridir. ILGA Avropanın hesabatında bildirilir ki, Ermənistanda şəxslərin rəsmi sənədlərində gender göstəricisini dəyişməsi üçün aydın hüquqi prosedur yoxdur. Bu vəziyyət transların işə qəbul, bank, səhiyyə və digər xidmətlərə çıxışında çətinliklər yaradır. Onlar həmçinin sənədlərdəki məlumatlarla gender kimlikləri uyğun gəlmədikdə ayrı-seçkilik və şəxsi məlumatlarının iradələri xaricində açıqlanması riski ilə üzləşirlər.
İnsan hüquqları təşkilatları qanun layihəsində digər çatışmazlıqların da qaldığını bildirirlər. Onların diqqət çəkdiyi əsas problemlərdən biri ayrı-seçkiliyə məruz qalan şəxslərin məhkəmədə hüquqlarını müdafiə etmək imkanlarının məhdud olmasıdır. Layihədə QHT-lərin zərərçəkmiş şəxsləri məhkəmədə təmsil etməsi üçün aydın qaydalar müəyyən edilməyib. Həmçinin pulsuz hüquqi yardım üçün kifayət qədər təminat nəzərdə tutulmayıb.
Digər narahatlıq isə əvvəlki, 2024-cü il layihəsi ilə bağlıdır. Həmin layihədə ayrı-seçkilik, təqib və zərərçəkmiş şəxslərin yenidən zərər görməsinə görə konkret inzibati cəzalar nəzərdə tutulurdu. Lakin yenilənmiş layihədə bu cəzalar çıxarılıb.
Qeyd edək ki, Ermənistan hökuməti qanun layihəsini 15 oktyabr 2026-cı ildə təsdiqləyib. Sənədin parlamentdə müzakirəsi və qəbul edilməsi növbəti mərhələdir. İnsan hüquqları təşkilatları parlament müzakirələri zamanı gender kimliyinin də açıq şəkildə qorunan əsaslar sırasına daxil edilməsini və müdafiə mexanizmlərinin gücləndirilməsini tələb edirlər.
